به گزارش وبسایت ساختمان نیوز، مجید جودی، معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، در نشست تخصصی مربوط به هشتمین سالگرد زلزله سرپل ذهاب، گفت که پس از زلزله گیلان – زنجان در سال ۱۳۶۹، در برنامه بازسازی، معتقد بودند که بازسازی تنها کار عمرانی و فنی نیست، بلکه فرآیندی چندوجهی است که ابعاد اجتماعی و روانی آن در بسیاری از موارد از جنبه‌های عمرانی پررنگ‌تر است.

وی افزود که در بنیاد مسکن، بازسازی را نه صرفاً ساخت دوباره خانه‌ها و روستاها، بلکه زنده‌سازی زندگی مردم می‌دانستیم. بر این اساس، در تدوین برنامه بازسازی، محوریت بازسازی را بر مشارکت مردم گذاشتیم و تأکید کردیم که مجریان بازسازی نگرش انفعالی نسبت به نهادهای عمومی و محلی نداشته باشند و مردم و نهادهای محلی را از تصمیم‌سازی‌ها کنار نگذارند.

جودی با تأکید بر اهمیت نقش مردم در فرآیند بازسازی گفت که هدف ما این بود که تصمیم‌گیری‌ها در یک تعامل واقعی با مردم انجام شود، نه این‌که مجریان تصور کنند همه‌چیز را می‌دانند و مردم باید صرفاً تابع باشند. به همین خاطر، بحث مشارکت و نقش‌آفرینی مردم در برنامه‌ها کاملاً مشهود بود.

وی یادآور شد که در زمان بازسازی مناطق زلزله‌زده رودبار – منجیل، طرحی تحت عنوان «کمیته‌های عمران» ارائه داد که در هر روستا، دو یا سه نفر از افراد مورد اعتماد انتخاب می‌شدند تا به عنوان رابط میان مدیریت بازسازی و جامعه عمل کنند. این کمیته‌ها وظیفه داشتند دیدگاه‌های مردم را منتقل کرده و تصمیمات و برنامه‌های بازسازی را در بین جامعه ترویج دهند.

جودی تصریح کرد که اعضای این کمیته‌ها از میان افراد کاملاً مورد اعتماد مردم انتخاب می‌شدند و به همین دلیل توانستند نقش مؤثری در فرآیند بازسازی ایفا کنند. این سازوکار در تصمیم‌گیری‌های مربوط به نقشه‌ریزی و مکان‌یابی روستاها نیز بسیار مؤثر بود و نقش مهمی در پیشبرد هماهنگی میان مردم و مدیران بازسازی داشت.

وی گفت که در بازسازی‌های بعدی نیز تلاش شد تا به اشکال مختلف این ارتباط با مردم حفظ و تقویت شود. یکی از مباحث مهمی که همواره بر آن تأکید داشتیم، رضایت عمومی یا نسبی مردم از فرآیند بازسازی بود که در اغلب سوانح مشاهده شد.

جودی افزود که خوشبختانه هنوز هم برخی از افراد و کارشناسانی که در تدوین برنامه بازسازی پس از زلزله منجیل – رودبار نقش داشتند، در این حوزه فعال‌اند. هرچند نسل آن‌ها رو به پایان است، اما همان باور به مشارکت و اعتمادسازی همچنان در سیاست‌های بازسازی بنیاد مسکن وجود دارد.

وی بیان کرد که یکی از دلایل اصلی آرامش اجتماعی در زمان بازسازی، اعتمادسازی و مشارکت واقعی مردم در فرآیند بازسازی است. وقتی مردم احساس کنند نقش و صدای آن‌ها شنیده می‌شود، خودشان بزرگ‌ترین عامل ثبات، همکاری و امید در مسیر بازسازی خواهند بود.

جودی یادآور شد که تجربه زلزله سرپل ذهاب نشان داد که ایجاد اعتماد و مشارکت مردم بزرگ‌ترین دستاورد و مهم‌ترین هدف بنیاد مسکن بود.

وی تأکید کرد که در جریان بازسازی سرپل ذهاب، یکی از مهم‌ترین مشکلات مربوط به خانوارهایی بود که مالکیت مسکن نداشتند. در شرایطی که خانه بسیاری از مردم تخریب شده بود و باید به آنان رسیدگی می‌شد، نیمی از جمعیت شهر سرپل ذهاب مستأجر بودند و اصولاً امکان ارائه واحد مسکونی به آنان وجود نداشت، چرا که فاقد زمین و ملک شخصی بودند.

جودی گفت که حاکمیت و دستگاه‌های اجرایی وظیفه داشتند به آسیب‌دیدگان واقعی زلزله رسیدگی کنند، اما درباره مستأجران وضعیت متفاوتی وجود داشت. نمی‌توانستیم همان سیاست‌هایی را که برای مالکان در نظر گرفته شده بود برای مستأجران نیز اجرا کنیم، چراکه این گروه فاقد بستر مالکیت و زمین برای ساخت‌وساز بودند و عملاً راهکاری قانونی و اجرایی برای تأمین مسکنشان وجود نداشت.

وی افزود که در چنین وضعیتی، بنیاد مسکن تلاش کرد از ظرفیت افراد و گروه‌هایی که در میان مردم اعتبار اجتماعی داشتند، استفاده کند تا از طریق آنان، اعتماد عمومی را جلب کرده و مسیر مشارکت مردم در بازسازی هموار شود.

جودی بیان کرد که در نخستین گام، بنیاد مسکن با دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران قراردادی منعقد کرد تا تیم‌هایی از متخصصان و نیروهای ترویجی به منطقه اعزام شوند. این گروه‌ها وظیفه داشتند آموزش و تبیین شیوه‌های بازسازی برای مردم، آشنایی آنان با نقش خود در فرآیند بازسازی و تشویق به مشارکت فعال در تصمیم‌گیری‌ها را انجام دهند.

جودی در پایان خاطرنشان کرد که تجربه همکاری بنیاد مسکن با دانشگاه تهران نشان داد که بهره‌گیری از دانش اجتماعی و رویکرد مردم‌محور می‌تواند یکی از مؤثرترین ابزارها در بازسازی پس از بحران باشد.

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان