آینده معماری و نورپردازی با سقف های کشسان: گفتگوی تخصصی با علیرضا سلطانی، مدیر روابط عمومی شرکت رنزوپوینت

امروزه صنعت ساختمان ایران بیش از هر زمان دیگری به سمت متریال‌های نوین و سیستم‌های سازه‌ای پیش‌ساخته با بازدهی بالا حرکت می‌کند. در این میان، سقف کشسان و فناوری‌های نورپردازی یکپارچه، مرزهای طراحی داخلی را جابجا کرده‌اند. برای درک بهتر ابعاد فنی، چالش‌های اجرایی و آینده این فناوری، به سراغ آقای علیرضا سلطانی، مدیر روابط عمومی شرکت رنزوپوینت رفتیم. مجموعه‌ای که به عنوان یکی از پیشگامان طراحی و اجرای سقف‌های کشسان و نورپردازی‌های مدرن معماری در ایران شناخته می‌شود. در ادامه، مشروح این گفتگوی تخصصی را می‌خوانید.

جناب آقای سلطانی، با تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید. به عنوان اولین سوال، ما در معماری معاصر با پارادایم شیفت عظیمی از سقف‌های سنتی (گچ و رابیتس) به سمت سقف‌های نوین مواجه هستیم. از دیدگاه رنزوپوینت، سقف کشسان چه خلأ فنی یا زیبایی‌شناختی را در پروژه‌های ساختمانی مدرن پر می‌کند که متریال‌های سنتی قادر به آن نبودند؟

با سلام خدمت شما و مخاطبان ارجمند. اگر بخواهیم از منظر مهندسی ساختمان به این موضوع نگاه کنیم، سقف‌های سنتی مانند رابیتس‌کاری و کناف با وجود انعطاف‌پذیری نسبی، سه نقطه ضعف اساسی دارند: وزن مرده بالا، زمان اجرای طولانی و عدم پایداری در برابر تنش‌های سازه‌ای (مانند نشست ساختمان یا زلزله که منجر به ترک خوردن گچ می‌شود).

سقف کشسان که از فرمولاسیون پیشرفته پلی‌مر PVC به همراه افزودنی‌های خاص (پلاستی سایزرها) تولید می‌شود، دقیقاً در پاسخ به این چالش‌ها توسعه یافته است. اول از همه، بحث کاهش وزن مرده سازه مطرح است؛ هر مترمربع سقف کشسان به همراه پروفیل‌ها کمتر از ۵۰۰ گرم وزن دارد، در حالی که این عدد در سیستم‌های گچی سنتی گاهی به بیش از ۱۵ تا ۲۵ کیلوگرم در مترمربع می‌رسد. دومین مورد، انعطاف‌پذیری فوق‌العاده در طراحی فرم‌های غیرخطی و سه بعدی (۳D) است. آرشیتکت‌ها دیگر محدود به زوایای ۹۰ درجه یا قوس‌های محدود کناف نیستند. متریال کشسان تحت حرارت و کشش، هر فرم پارامتریک و پیچیده‌ای را پوشش می‌دهد. سومین مسئله، ایزولاسیون و رفتار در برابر رطوبت است. در سقف کشسان ترنسپرنت یا لاکر، نشت آب از طبقات فوقانی نه تنها باعث تخریب سقف نمی‌شود، بلکه هر مترمربع آن تا ۱۵۰ لیتر آب را بدون پارگی تحمل می‌کند و پس از تخلیه آب، سقف به حالت اولیه خود بازمی‌گردد.

علیرضا سلطانی مدیر روابط عمومی

بسیار عالی. بیایید کمی وارد جزئیات نورپردازی شویم که تخصص اصلی رنزوپوینت است. بسیاری از کارفرمایان گلایه دارند که در سقف‌های نورگذر (ترنسپرنت)، پس از مدتی نقاط نوری به صورت سایه‌روشن دیده می‌شوند یا کیفیت نور افت می‌کند. راهکار فنی شما برای حل این چالش چیست؟

 این یکی از رایج‌ترین چالش‌ها در پروژه‌های غیراستاندارد است. در مهندسی روشنایی، ما مفهومی به نام “یکنواختی انتشار نور” (UGR و Luminance Uniformity) داریم. برای دستیابی به یکنواختی مطلق در سقف‌های ترنسپرنت، سه متغیر کلیدی باید به صورت فرمول ریاضی محاسبه شوند: عمق باکس نورپردازی (D)، فاصله محور به محور منابع نوری از یکدیگر (P) و زاویه پخش نور (Beam Angle) منبع نور.

ما در رنزوپوینت برای حل این معضل، از SMDهای خطی یک‌متری لنزدار استفاده می‌کنیم. لنزهای نصب‌شده روی این دیودها، زاویه تابش استاندارد ۱۲۰ درجه را به ۱۶۰ تا ۱۷۰ درجه ارتقا می‌دهند. این کار باعث می‌شود مخروط‌های نوری ساطع‌شده از هر LED، در فاصله بسیار کوتاهی از منبع، با مخروط نوری مجاور تداخل پیدا کرده و هم‌پوشانی کامل ایجاد کنند. در نتیجه، حتی در باکس‌هایی با عمق کم (مثلاً ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر)، هیچ‌گونه نقطه نوری یا سایه پشتیبان (مانند سایه کابل‌ها یا پروفیل‌های زیرسازی) روی پارچه ترنسپرنت دیده نمی‌شود. علاوه بر این، هیت‌سینک‌های آلومینیومی ضخیمی که در این لایه‌های خطی تعبیه شده‌اند، حرارت تولیدی چیپ‌های SMD را به سرعت دفع می‌کنند که این امر مانع از افت شار نوری (Lumen Depreciation) و تغییر رنگ نور به مرور زمان می‌شود.

سقف ترنسپرنت

یکی از دغدغه‌های مهندسان ناظر و کارفرمایان در پروژه‌های بزرگ، بحث ایمنی حریق و استانداردهای بهداشتی متریال‌های پلیمری است. پارچه‌های کشسان از این نظر چه تاییدیه‌های فنی دارند؟

متریال‌های سقف کشسان ما دارای استاندارد آتش‌نشانی اروپا (کلاس B-s1, d0) هستند. بخش اول این استاندارد (B) نشان‌دهنده کندسوز بودن (Fire Retardant) متریال است؛ یعنی سقف کشسان در مجاورت شعله مستقیم آتش نمی‌گیرد، بلکه بدون شعله‌ور شدن، ذوب و منقبض می‌شود و مانع از گسترش حریق می‌گردد. بخش دوم (s1) نشان‌دهنده تولید حداقل دود ممکن است و بخش سوم (d0) تایید می‌کند که هیچ قطره چکانانِ شعله‌وری ایجاد نمی‌کند که خود عامل انتقال آتش به سطوح پایین‌تر باشد.

از جنبه بهداشتی و زیست‌محیطی، سقف کشسان حاوی مواد آنتی‌باکتریال و آنتی‌استاتیک هستند. خاصیت آنتی‌استاتیک مانع از جذب ذرات معلق و گردوغبار می‌شود که این ویژگی برای کلینیک‌های پزشکی، دندانپزشکی‌ها و اتاق‌های تمیز بسیار حیاتی است. همچنین، این متریال‌ها کاملاً بدون بو و فاقد گازهای سمی فرار (VOC Free) هستند.

 اجرای لایت‌باکس‌های بزرگ در نمایشگاه‌های خودرو یا فضاهای تجاری، چالش‌های سازه‌ای خاص خود را دارد. شما اشاره کردید که این باکس‌ها به دو صورت “آویز” یا “توکار درون باکس سقف” اجرا می‌شوند. تفاوت‌های سازه‌ای و ملاحظات فنی هر کدام از این دو روش در رنزوپوینت چیست؟

انتخاب بین روش آویز و توکار کاملاً وابسته به ارتفاع سقف اصلی، ساختار سازه‌ای و کانسپت معماری فضا است.

در روش توکار (داخل باکس سقف)، ما معمولاً با سقف‌های کناف یا رابیتس که از پیش اجرا شده‌اند سرکار داریم. در این حالت، پروفیل‌های آلومینیومی لبه‌دار یا بدون لبه (Trimless) به سازه نگهدارنده سقف کاذب متصل می‌شوند. نکته فنی در این روش، اطمینان از استحکام شاسی‌کشی سقف کاذب برای تحمل نیروی کششی سقف کشسان است. پارچه کشسان هنگام نصب با حرارت کشیده می‌شود و نیروی کششی زیادی (حدود ۴۰ تا ۶۰ کیلوگرم در هر متر طول پروفیل) به دیواره‌های باکس وارد می‌کند. اگر باکس سقف کاذب به خوبی مهار نشده باشد، دیواره‌ها به سمت داخل خم می‌شوند. مهندسان رنزوپوینت پیش از نصب، همواره مقاومت این شاسی‌ها را بررسی و در صورت نیاز، آن‌ها را تقویت می‌کنند.

اما در روش آویز (Suspended Lightbox)، ما با یک سازه مستقل و معلق روبرو هستیم. این لایت‌باکس‌ها قاب‌های آلومینیومی اختصاصی و مستحکمی دارند که تمام تجهیزات نورپردازی (SMDهای خطی لنزدار و درایورها) درون آن‌ها تعبیه می‌شود. این باکس‌ها توسط کابل‌های بکسل فولادی یا رادهای گالوانیزه از سقف اصلی سازه (تیرچه بلوک، عرشه فولادی یا دال بتنی) آویزان می‌شوند. مهار دینامیکی و استاتیکی این آویزها، تراز بودن کامل باکس و جلوگیری از نوسان آن در مسیر جریان هوای تهویه مطبوع، از مهم‌ترین حساسیت‌های فنی است که مجریان باسابقه رنزوپوینت با محاسبات دقیق بار، آن را به سرانجام می‌رسانند.

سقف استخر

بگذارید بحث فنی دیگری را مطرح کنم؛ سیستم‌های کنترل نورپردازی (Dimming & Smart Lighting). در حال حاضر روند تقاضا در پروژه‌های لوکس ساختمانی به این سمت رفته است. رنزوپوینت چگونه فناوری‌های هوشمند را با سقف‌های کشسان و لایت‌باکس‌ها ادغام می‌کند؟

 ما امروزه سقف کشسان را صرفاً به عنوان یک سطح روشن‌کننده نمی‌بینیم؛ سقف باید پویا (Dynamic) باشد. سیستم‌های روشنایی قابلیت انطباق کامل با پروتکل‌های هوشمند ساختمانی مانند KNX، DALI، Zigbee و DMX را دارند.

به عنوان مثال، در شوروم‌های خودرو یا گالری‌های هنری، ما سیستم‌های نورپردازی سقف را با قابلیت تغییر دمای رنگ (Tunable White) طراحی می‌کنیم. یعنی کاربر می‌تواند در طول روز نور سقف را روی کلوین بالا (سفید یخی حدود ۶۰۰۰ کلوین) قرار دهد تا انرژی محیط حفظ شود و در ساعات عصر، نور را به سمت کلوین‌های پایین‌تر (نور گرم حدود ۳۰۰۰ کلوین) ببرد تا فضایی آرامش‌بخش ایجاد کند. همچنین با استفاده از درایورهای دیمبل (قابل کنترل شدت نور)، شدت جریان ورودی به SMDهای خطی به صورت PWM کنترل می‌شود تا بدون ایجاد لرزش نور (Flicker-free)، میزان روشنایی از ۱ تا ۱۰۰ درصد تغییر کند. این ویژگی برای فضاهایی که نیاز به فیلم‌برداری یا عکاسی حرفه‌ای دارند (مانند استودیوها و شوروم‌های خودرو) فوق‌العاده حیاتی است، چرا که نویزهای تصویری دوربین را حذف می‌کند.

 تعمیر و نگهداری (Maintenance) سقف‌های کشسان و نورپردازی پشت آن‌ها همواره یک علامت سوال برای کارفرمایان بوده است. اگر یک لاین از SMDها بسوزد، آیا باید کل سقف تخریب یا باز شود؟ فرآیند خدمات پس از فروش رنزوپوینت در این سناریو به چه صورت است؟

یکی از مزیت‌های کلیدی سقف‌های کشسان، قابلیت دسترسی مجدد (Re-accessibility) آن‌هاست. کشسان توسط هارپون‌های پی‌وی‌سی که به لبه‌های پارچه جوش داده شده‌اند، درون ریل پروفیل قفل می‌شوند. این یعنی سقف کشسان هرگز یک سیستم یک‌بار مصرف نیست.

اگر نیازی به خدمات فنی در پشت سقف باشد (مثل خرابی درایور، سوختن خطوط SMD یا حتی تعمیر لوله‌های تأسیساتی ساختمان)، تکنسین‌های رنزوپوینت با استفاده از هیترهای حرارتی مخصوص، گوشه‌ای از سقف را بدون هیچ آسیبی باز می‌کنند، تعمیرات لازم را روی SMDهای خطی یک‌متری لنزدار انجام می‌دهند و مجدداً سقف را حرارت داده و نصب می‌کنند. سقف دقیقاً به حالت اولیه و بدون کوچک‌ترین افتادگی یا تغییر شکل بازمی‌گردد. البته ما برای به حداقل رساندن نیاز به باز کردن سقف، تدابیر پیشگیرانه‌ای داریم؛ از جمله نصب درایورها (پاور سوئیچینگ‌ها) در جعبه‌های دسترسی مجزا بیرون از باکس سقف، زیرا ۹۰ درصد خرابی‌های الکتریکی مربوط به درایورهاست نه خود چیپ‌های SMD.

سقف کشسان و لاینر

در بخش قبلی به خوبی به جزئیات سقف‌های ترنسپرنت پرداختیم. اما یکی دیگر از محصولات پرطرفدار  که به ویژه در پروژه‌های لوکس مسکونی، لابی‌ها و استخرها بسیار دیده می‌شود، «سقف کشسان لاکر» یا همان سقف‌های براق آینه‌ای است. از دیدگاه یک متخصص، این متریال چگونه بر «ادراک فضایی» مخاطب تأثیر می‌گذارد و چه زمانی یک طراح باید به جای متریال‌های مات، به سراغ لاکر برود؟

سقف  لاکر  در واقع قدرتمندترین ابزار معمار برای بازی با ابعاد فضا است. این متریال به دلیل ضریب بازتاب بسیار بالا (بیش از ۹۰ درصد)، دقیقاً مانند یک آینه عمل می‌کند. در معماری، ما زمانی از سقف لاکر استفاده می‌کنیم که با دو چالش مواجه باشیم:محدودیت ارتفاع سقف یا نیاز به القای حس تجمل و شکوه.

وقتی شما در یک لابی با ارتفاع کم از سقف لاکر مشکی یا سرمه‌ای استفاده می‌کنید، سقف به جای آنکه به عنوان یک مانع فیزیکی دیده شود، به یک عمق بی‌پایان تبدیل می‌شود. در واقع، تصویر کف و المان‌های محیطی در سقف تکرار شده و از نظر روانشناختی، بیننده احساس می‌کند ارتفاع فضا دو برابر شده است. اما نکته فنی اینجاست که اجرای سقف لاکر به مراتب دشوارتر از ترنسپرنت است؛ چون کوچک‌ترین ناهمواری در زیرسازی یا وجود گرد و غبار پشت پارچه، به دلیل خاصیت آینه‌ای، به شدت بزرگنمایی می‌شود.

 اشاره کردید که بازتاب‌ها در سقف لاکر بسیار حیاتی هستند. یکی از ترندهای روز معماری، استفاده از «لاین‌های نوری» یا نورهای خطی در سقف است. ترکیب یک سطح آینه‌ای (لاکر) با یک منبع نوری مستقیم (لاین نوری) چالش‌برانگیز به نظر می‌رسد. چگونه در رنزوپوینت مانع از خیرگی نوری و بازتاب‌های آزاردهنده در این ترکیب می‌شوید؟

 این دقیقاً همان نقطه‌ای است که «طراحی نوری» از «الکتریکی‌کاری ساده» جدا می‌شود. در ترکیب سقف لاکر و لاین نوری، ما با پدیده انعکاس مستقیم (Specular Reflection) روبرو هستیم. اگر شما یک لاین نوری با دفیوزر معمولی را در کنار سقف لاکر قرار دهید، تصویرِ خودِ لاین نوری در سقف می‌افتد و باعث آشفتگی بصری می‌شود.

راهکار فنی رنزوپوینت برای این موضوع، استفاده از پروفیل‌های لاین نوری توکار با لبه‌های مخفی (Trimless) و استفاده از دفیوزرهای پلی‌کربنات با خاصیت ضدخیرگی (Anti-glare) است. ما لاین‌های نوری را به گونه‌ای طراحی می‌کنیم که لبه‌های پروفیل با پارچه کشسان لاکر هم‌سطح (Flush) شوند. همچنین، شدت جریان نوری (Luminous Flux) را بر اساس ضریب بازتاب رنگِ پارچه لاکر کالیبره می‌کنیم. برای مثال، اگر پارچه لاکر مشکی باشد، بازتاب‌ها عمیق‌تر و شارپ‌تر هستند، پس ما از دفیوزرهای شیری غلیظ‌تر استفاده می‌کنیم تا منبع نور به جای یک خط تیز، به یک هاله نوری مدرن تبدیل شود. این هماهنگی باعث می‌شود لاین نوری نه به عنوان یک جسم خارجی، بلکه به عنوان بخشی از ساختار هندسی سقف دیده شود.

 در مورد لاین‌های نوری، بحث «ظرافت و عرض لاین» بسیار داغ است. معماران به دنبال لاین‌های بسیار باریک هستند، اما محدودیت‌های فنی SMDها گاهی مانع می‌شود. رنزوپوینت در پروژه‌های خود تا چه حد توانسته عرض این لاین‌ها را کاهش دهد بدون اینکه کیفیت نور فدا شود؟

گرایش معماری مینیمال به سمت لاین‌های نوری بسیار باریک (Micro Lines) است. چالش فنی در لاین‌های باریک (مثلاً با عرض ۱.۵ یا ۲ سانتی‌متر)، «تراکم نوری» و «مدیریت حرارت» است. وقتی عرض لاین کم می‌شود، SMDها باید بسیار به دفیوزر نزدیک شوند که این موضوع باعث می‌شود نقاط نوری (Dot effect) دیده شوند.

ما در رنزوپوینت برای حل این مشکل در لاین‌های نوری ظریف، از تکنولوژی SMDهای تراکم بالا (۱۲۰ تا ۲۴۰ دیود در متر) استفاده می‌کنیم. این تراکم بالا باعث می‌شود که فاصله بین دیودها عملاً به صفر برسد و نوری کاملاً پیوسته (Seamless) ایجاد شود. همچنین، از پروفیل‌های آلومینیومی با آلیاژ ۶۰۶۳ استفاده می‌کنیم که قدرت انتقال حرارت بسیار بالایی دارند. این موضوع به ما اجازه می‌دهد حتی در لاین‌های بسیار باریک، از توان نوری بالا استفاده کنیم بدون اینکه چیپ‌های LED به دلیل گرما تغییر رنگ دهند یا بسوزند. طراحان ما در رنزوپوینت می‌توانند خطوط نوری را با عرض‌های سفارشی، از ۲ سانتی‌متر تا لبه‌های پهن‌تر، به صورت ممتد و بدون انقطاع در سقف و دیوار اجرا کنند.

ترکیب سقف لاکر و لاین نوری در فضاهای مرطوب مثل استخرها بسیار پرطرفدار است. با توجه به وجود بخار کلر و رطوبت ۱۰۰ درصد، چه تمهیدات ویژه‌ای در این پروژه‌ها در نظر می‌گیرید؟

 استخرها چالش‌برانگیزترین محیط‌ها برای تجهیزات الکتریکی هستند. سقف لاکر ذاتاً در برابر رطوبت و کلر مصون است و جلبک یا قارچ روی آن رشد نمی‌کند. اما برای لاین‌های نوری، ما از SMDهای با درجه حفاظت IP65 و IP67 که داخل روکش‌های سیلیکونی (Injection Silicon) قرار دارند، استفاده می‌کنیم.

علاوه بر این، اتصالات الکتریکی لاین نوری در فضای استخر با رزین‌های مخصوص آب‌بندی می‌شود. یکی از نوآوری‌های رنزوپوینت در استخرها، استفاده از پروفیل‌های آلومینیومی آنادایز شده است که در برابر خوردگی ناشی از بخارات شیمیایی کلر کاملاً مقاوم هستند. ما با ترکیب سقف لاکر تیره و لاین‌های نوری ممتد در استخرها، فضایی خلق می‌کنیم که انعکاس لاین‌های نوری سقف در آب استخر، یک هارمونی نوری ۳۶۰ درجه ایجاد می‌کند که هر بیننده‌ای را خیره می‌سازد.

سقف براق و لاین نوری

آینده دکوراسیون داخلی و معماری را با وجود فناوری سقف‌های کشسان و نورپردازی‌های مدرن چگونه پیش‌بینی می‌کنید؟ رنزوپوینت چه برنامه‌ای برای پیشتازی در این مسیر دارد؟

 ما معتقدیم سقف‌های آینده، سقف‌های “تعاملی و چندمنظوره” خواهند بود. ترکیب سقف کشسان با فناوری‌های نوین مانند چاپ‌های سه‌بعدی داینامیک، سیستم‌های صوتی پنهان در پشت سقف (Acoustic stretch ceilings) و ادغام متریال‌های اکوستیک برای جذب صدا در فضاهای اداری شلوغ، مسیر آینده ماست.

ما در رنزوپوینت با داشتن تیمی از طراحان خلاق و مهندسان اجرایی باسابقه، همواره در تلاشیم تا مرزهای خلاقیت را جابجا کنیم. هدف ما صرفاً فروش متریال نیست؛ ما به دنبال خلق یک تجربه بصری بی‌نقص هستیم که در آن نور و متریال در خدمت آرامش و ارتقای ارزش معماری ساختمان باشند. ما در رنزوپوینت متعهد به ارائه بالاترین کیفیت اجرایی متناسب با استانداردهای جهانی هستیم و آمادگی داریم پیچیده‌ترین طرح‌های آرشیتکت‌ها را به واقعیت تبدیل کنیم.

بسیار سپاسگزارم جناب سلطانی. توضیحات فنی و جامع شما دیدگاه بسیار روشنی درباره سقف‌های کشسان و لایت‌باکس‌های مدرن به ما داد.

 من هم از شما سپاسگزارم و برای جامعه معماران و سازندگان کشور آرزوی موفقیت دارم.